1
دانشآموخته، رشته مرمت اشیاء تاریخی و فرهنگی، دانشکده مرمت، دانشگاه هنر اصفهان، اصفهان، ایران
2
دانشیار، گروه مرمت آثار و اشیاء فرهنگی، دانشگاه هنر اصفهان، اصفهان ، ایران
3
استادیار پژوهشکده میراث فرهنگی و گردشگری
10.22034/frj.2025.492662.1206
چکیده
اهمیت شکلگیری و تحول دانش متالورژی در دنیای باستان (آرکئومتالورژی) به حدی است که بر تقسیم بندی دورههای فرهنگی پیش از تاریخ تاثیر گذاشته است. گسترش فلزکاری در فلات ایران همواره موضوعی جالب توجه برای دانشمندان بوده و دلیل آن پیشینه شاخص فعالیتهای فلزگری در ایران از حدود 7000 سال قبل از میلاد است. در حقیقت تاریخ غنی فلات ایران و یافتهها فلزگری در نقاط مختلف ایران منبع مهمی برای مطالعات فلزگری کهن است. در پژوهش حاضر به بررسی 6 نمونه از آثار فلزی متعلق به دو محوطه تپه سنجر و تپه قلاگپ متعلق به تمدن عیلام، دو تمدن باستانی که یکی در لرستان شرقی و در دشت ازنا معروف به تپه قلاگپ و دیگری تپه سنجر در شمال دشت شوشان، خوزستان پرداخته شده است. هدف از انجام این مطالعات، شناسایی ترکیب شیمیایی، بررسی ماهیت ریزساختاری نمونه های فلزی کشف شده از این محوطهها است. نتایج نشاندهنده کار سرد، کار گرم و تابکاری بر روی تمامی نمونه هاست و همگی به جز 1 نمونه دارای خوردگی شدید بوده و ترکیب آلیاژ برنز قلعی، برنز سربی و مس ارسنیک دار شناسایی شد. نتیجه تطبیق نتایج با سایر پژوهشها نشان داد که فلزگری باستانی در این محوطهها با آثار در محدوده شمال غرب فلات ایران تا حدود زیادی مشابه است و از لحاظ مواد تشکیل دهنده و میزان مواد شباهتها بسیار زیاد است. همچنین مشخص شد که شیوه استخراج فلز از سنگ معدن نیز تشابهات بسیاری دارد که ناخالصیها و عناصر موجود در نمونه ها نشان دهنده آن است.